FJN (Front Jedności Narodu)

powstała z inicjatywy PZPR koalicja wyborcza, w skład której wchodziły trzy legalnie działające partie w PRL: PZPR, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) i Stronnictwo Demokratyczne (SD). Funkcjonowała od 1952 roku pod nazwą Frontu Narodowego, a od 1956 roku jako FJN. Koalicja ta przedstawiała program wyborczy oraz zgłaszała kandydatów w wyborach do Selmu i rad narodowych. Zakończył swoją działalność w 1983 roku.

GUS (Główny Urząd Statystyczny)

naczelny organ statystyki państwowej powstały w Polsce w 1918 roku. Z inicjatywy GUS od 1921 roku wydawana jest coroczna publikacja zawierająca dane liczbowe oraz opis statystyczny rozwoju gospodarki i zmian społeczno-kulturalnych w kraju i na świecie.

KC PZPR (Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej)

najwyższa władza w PZPR w okresie między zjazdami.

KGB (Komitet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti)

Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR. Organ powstały w 1954 roku po likwidacji Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, sprawujący kontrolę nad wszystkimi dziedzinami życia w państwie. Do końca lat 80-tych zwalczał aktywnie wszelkie przejawy niezależnej aktywności publicznej.

Kolektywizacja rolnictwa

łączenie indywidualnych gospodarstw rolnych w wielkie przedsiębiorstwa rolne, oparte na zbiorowej własności środków produkcji. W ZSRR przymusowa kolektywizacja została przeprowadzona w latach 1929-1934 i spowodowała katastrofalny spadek produkcji rolnej i klęskę głodu.

MO (Milicja Obywatelska)

w latach 1944-1990 w Polsce organ powołany do ochrony bezpieczeństwa obywateli i ich mienia, porządku publicznego oraz mienia społecznego. MO uczestniczyła w zwalczaniu ugrupowań wywodzących się z Armii Krajowej i innych organizacji niepodległościowych. Brała także udział w tłumieniu protestów społecznych, np. w 1956 roku, 1968 roku, 1979 roku.

OHP (Ochotnicze Hufce Pracy)

organizowana od 1958 roku forma okresowej pracy dla młodzieży, głównie sezonowej.

ORMO (Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej)

organizacja powołana w 1946 roku współpracująca z MO w zakresie utrzymania porządku i spokoju publicznego. Po wojnie brała udział w zwalczaniu grup niepodległościowych, następnie w kolektywizacji rolnictwa. Zorganizowana w jednostkach terenowych i zakładowych, rozwijała też działalność w grupach specjalistycznych (ruchu drogowego, nieletnich). Rozwiązana w 1989 roku.

Partyzanci

grupa dawnych partyzantów Armii Ludowej skupiona wokół generała Mieczysława Moczara, wyznająca ideologię twardej ręki, propagująca zwłaszcza w latach 60-tych hasła nacjonalistyczne i antysemickie.

PAX

organizacja świeckich działaczy katolickich, założona w 1945 roku. Program stowarzyszenia do 1989 roku zakładał: tzw. potrójne zaangażowanie:patriotyczne, katolickie, socjalistyczne; współpracę z PZPR. Przez Kościół katolicki traktowane z krytycznym dystansem. Od 1993 roku istnieje pod nazwą Stowarzyszenie Civitas Christiana.

PFZ (Państwowy Fundusz Ziemi)

instytucja dysponująca całym zasobem ziemi państwowej, którą sprzedawała, przydzielała lub wydzierżawiała Państwowym Przedsiębiorstwom Gospodarki Rolnej, spółdzielniom produkcyjnym, kółkom rolniczym.

A/a>

PRL (Polska Rzeczpospolita Ludowa)

oficjalna nazwa państwa polskiego od 22 lipca 1952 roku do 29 grudnia 1989 roku.

Puławianie

popularna nazwa jednej z frakcji w kierownictwie PZPR. Nazwa pochodzi od miejsca spotkań przy ulicy Puławskiej w Warszawie. Grupa ta walczyła o władzę przed październikiem 1956 roku, domagajac się liberalizacji życia społeczno-politycznego w państwie. Równocześnie jej członków oskarżano o liczne zbrodnie w okresie stalinizmu.

PZPR (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza)

partia komunistyczna utworzona na Kongresie Zjednoczeniowym w grudniu 1948 roku w Warszawie, w wyniku wymuszonego połączenia Polskiej Partii Socjalistycznej i Polskiej Partii Robotniczej. Była typowym przykładem partii, której podporządkowane były organy władzy: Sejm, Rada Państwa, rząd; kontrolowała życie polityczne, społeczne i gospodarcze. Na zjeździe w styczniu 1990 roku podjęto decyzję o jej samorozwiązaniu.

Rada Państwa

w latach 1952-1989 naczelny organ władzy państwowej wybierany przez Sejm. Sprawował m.in.: niektóre funkcje głowy państwa, w okresie między sesjami Sejmu wydawał dekrety mocą ustawy, zarządzał wybory do Sejmu i rad narodowych. Składał się z Przewodniczącego, 4 jego zastępców, sekretarza i 11 członków.

Radio "Wolna Europa"

rozgłośnia radiowa założona w 1952 roku w Monachium, finansowana z budżetu USA. Audycje m.in. w języku polskim były zagłuszane przez władze polskie. W latach 1952-1976 dyrektorem sekcji polskiej RWE był Jan Nowak-Jeziorański.

Rady narodowe

działały w Polsce w latach 1944-1990. Od 1950 roku działały jako organy władzy państwowej i samorządowej we wszystkich województwach, miastach, gminach, dzielnicach. Wyłaniane w wyborach na 4 lata. Kierowały całokształtem życia społeczno-politycznego na podległym terytorium.

Syjonizm

żydowski ruch polityczny zapoczątkowany w 2 połowie XIX wieku. Jego powstanie zbiegło się z falą emigracji żydowskiej do Palestyny po pogromach Żydów w Rosji. Program syjonizmu nawoływał do odrodzenia narodowego i utworzenia państwa żydowskiego. Kiedy w 1948 roku powstało Państwo Izrael, nazwą ruchu syjonistycznego określa się te organizacje, które popierają państwo Izrael oraz emigrację do tego kraju.

Wojna sześciodniowa

wojna prowadzona przez Izrael z arabskimi sąsiadami- Egiptem, Jordanią i Syrią. Spowodowana blokadą swobodnej żeglugi izraelskich statków po zatoce Akaba. Zakończona zwycięstwem Izraela, kyóry w ciągu 6 dni rozbił główne siły arabskie.

WSW (Wojskowa Służba Wewnętrzna)

utworzona na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej w styczniu 1957 roku. Do jej zadań należały: kontrwywiadowcza ochrona sił zbrojnych oraz utrzymywanie porządku w wojsku. W 1989 roku WSW została przekształcona w Żandarmerię Wojskową.

ZBoWiD (Związek Bojowników o Wolność i Demokrację)

organizacja społeczna o statusie stowarzyszenia utworzona we wrześniu 1949 roku przez przymusowe zjednoczenie 11 organizacji skupiających kombatantów i byłych więźniow obozów niemieckich. Od momentu powstania kierowany przez działaczy komunistycznych. W latach 60-tych przewodniczącym Rady Naczelnej był Józef Cyrankiewicz. Organizacja pomniejszała wysiłek wojenny organizacji wojskowych związanych z rządem emigracyjnym. W 1990 roku przekształcona w Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych.

ZHP (Związek Harcerstwa Polskiego)

działająca od 1918 roku największa organizacja społeczno-wychowawcza skupiająca dzieci i młodzież. Ruch harcerski w Polsce powstał z inspiracji skautingu, a jego ideą jest służba Bogu, Polsce, bliźnim, kontakt z przyrodą i świadome kształtowanie swojej osobowości. ZHP po 1945 roku podlegał zmianom ideowym, organizacyjnym i programowym odcinającym harcerstwo od dawnych tradycji.

ZMS (Związek Młodzieży Socjalistycznej)

organizacja młodzieżowa powołana w 1957 roku w Warszawie; ideowo, politycznie i organizacyjnie podporządkowana PZPR. Jej głównym celem była indoktrynacja polityczna młodzieży i przygotowanie jej do wstępowania w szeregi PZPR. W 1976 roku z połączenia ZSM, Socjalistycznego Związku Młodzieży Wojskowej i Związku Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej powstał Związek Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej.

ZSL (Zjednoczone Stronnictwo Ludowe)

chłopska partia polityczna utworzona w 1949 roku z połączenia prokomunistycznego Stronnictwa Ludowego i części Polskiego Stronnictwa Ludowego. Uznawała dominację PZPR.

ZSP (Zrzeszenie Studentów Polskich)

organizacja studencka założona w 1950 roku; ideologicznie podporządkowana PZPR. Zajmowała się organizowaniem działalności kulturalno-oświatowej, nadzorowała studenckie placówki socjalne, zdrowotne, itp.

ZSRR (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich)

komunistyczne państwo utworzone w grudniu 1922 roku z Rosyjskiej, Białoruskiej, Ukraińskiej i Zakaukaskiej Federacji (w ciągu lat obszar państwa powiększano przez włączenie kolejnych terenów). W grudniu 1991 roku w miejsce rozwiązanego ZSRR utworzono Wspólnotę Niepodległych Państw.